مارو در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
ابوالفضل حافظیان: در مدتی که این سایت در دسترس نبوده، یک پای تحقیق در کار نسخهپژوهی در ایران لنگیده است.
تیتر فرهنگی-ابوالفضل حافظیان، فهرستنگار و پژوهشگر: در عصر ما که عصر انفجار اطلاعات است، ضرورت دیجیتالسازی منابع و ماخذ تحقیق در همه رشتههای علمی کاملا محسوس است و بر کسی پویشده نیست. ما نسخهپژوهان و علاقهمندان به فرهنگ مکتوب هم در مسیر تحقیق، به امکانات فضای مجازی، نرمافزارها و دسترسی به نسخههای دیجیتال نیاز داریم؛ چراکه تتبع فراگیر و جستجو در منابع کتابشناسی و تراجمنگاری و فهارس نسخههای خطی، لازمهی یک فهرستنگاری علمی برای شناسایی نسخههای خطی بهشمار میآید.
نتیجه فهرستنگاری بدون مراجعه به منابع و بدون تطبیق نسخههای جدید با سایر نسخهها که در فهارس سایر کتابخانهها معرفی شده، فهرستی مغلوط و کمفایده خواهد بود. ما در گذشته برای دستیابی به این امکانات، مجبور بودیم هزاران جلد فهارس تهیه شده از نسخ خطی را از سراسر جهان فراهم کنیم که مستلزم هزینههای سنگین و داشتن فضای مناسب وسیع برای نگهداری این کتابها بود. در ثانی، برای یافتن نسخه مورد نظرمان باید تک تک فهارس را جلد به جلد مورد جستجو قرار میدادیم؛ فهرستهایی که حتی نمایه اسامی کتابها و مولفین را نداشت و کاری بسیار دشوار و خستهکننده بود که چهبسا در برخی مواقع، مطلوبمان را هم پیدا نمیکردیم.
این مشکلات با راهاندازی سایت آقابزرگ، تا اندازه زیادی حل شد و هر نسخهپژوهی از اقصینقاط عالم با مراجعه به این سایت، به آسانی از موجودی نسخ خطی کتابخانههای ایران و فهارس منتشر شده در کشور، مطلع میشد. علاوهبراینکه برای فهرستنگاران، دستیار بسیار خوبی برای شناسایی نسخههای خطی جدید بود. قابلیتهای کاربردی که در برنامهنویسی این سایت درنظر گرفته شده بود، امکان جستجو با انگیزههای متفاوت را تسهیل میکرد. خصوصا هرگاه در سفرهای داخلی و خارجی، به نسخهای خطی برمیخوردیم، این امکان وجود داشت که با گوشی همراه، اطلاعات لازم را از سایت آقابزرگ دریافت کنیم. البته این برنامه ۱۰ سال پیش طراحی شد و با امکانات آن زمان، به میدان آمد. در حال حاضر میتوان آن را ارتقاء داد و از نظر محتوایی نیز فهارس جدیدی که در سالهای اخیر منتشر شده و همچنین فهارس کتابخانههای خارج از ایران را نیز به آن اضافه کرد. اما تا رسیدن به این مرحله، تعطیل کردن سایت آقابزرگ با همان امکانات قبلی، توجیهپذیر نیست.
ما قاطبه نسخهپژوهان در مدتی که این سایت در دسترس نبوده، متحمل ضرر شدهایم و یک پای تحقیق در کار نسخهپژوهی در ایران لنگیده است. این در شرایطیست که هزینه نگهداری این سایت هم بسیار ناچیز است و قابل مقایسه با فواید فراوان آن نیست. ما از دستاندرکاران خانه کتاب انتظار داریم با توجه به اینکه خودشان روحیه علمی و پژوهشی دارند و از عناصر فرهنگی جامعه به شمارمیآیند، این منفذ تنفس و حیات را برای پژوهشگران باز بگذارند.
طی گفتوگویی که با کارکنان خانه کتاب داشتم، توجیهاتی را برای تعطیلی سایت آقابزرگ مطرح کردند اما وعده دادند به زودی آن را راهاندزی کنند. شاید یکی از دلایل به محاق رفتن سایت آقابزرگ، ایجاد سایتی از سوی کتابخانه ملی با کاربرد مشابه بوده؛ اما گمان میکنم سایت مربوطه هنوز در مراحل آزمایشی است و جوابگوی نیاز پژوهشگران نیست. از سوی دیگر؛ حتی با تکمیل آن سایت، منافاتی با سایت آقا بزرگ نخواهد داشت؛ هر دو این سایتها میتوانند با قابلیتها و ظرفیتهای خاص خودشان، به کار گرفته شوند و به نسخهپژوهان کمک کنند.
تعداد زیادی از بهرهمندان از سایت آقا بزرگ، اخیرا نامهای به وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نوشتند و از ایشان خواستند که این سایت هرچه سریعتر بازگشایی شود. امیدواریم به خواسته برحق میراث پژوهان کشور، رسیدگی شود. ما حتی انتظار داریم برای پیشرفت فنی و ارتقاء محتوایی این سایت هم بودجهای درنظر گرفته شود و از آقای گلباز، طراح این سایت دعوت شود تا این کار را سامان دهد. اما تا آن زمان هم، به سایت آقابزرگ نیاز داریم و پیگیر بازگشایی آن هستیم.
