مارو در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
مطابق با ابلاغیه هیات بین دول تغییر اقلیم در سازمان ملل (IPCC) چاپخانهها ملزم به تطبیق خود با استانداردهای محیط زیستیاند.
تیترفرهنگی – مهتاب دمیرچی (روزنامهنگار علم): طبق دستورالعمل سازمان جهانی بهداشت، توجه به مسائل زیستمحیطی اصلی مهم در هر صنعت به شمار میآید. با توجه به اینکه امروزه هیچ محصول یا فعالیت تولیدی و حتی خدماتی یافت نمیشود که با صنعت چاپ سروکار نداشته باشد، عمل به این اصل امری حیاتی است.
در سال ۲۰۰۷ هیات بین دول تغییر اقلیم در سازمان ملل (IPCC) ابلاغیهای به کشورهای اتحادیه اروپا مبنی بر هماهنگشدن این کشورها در اجرای قوانین مبارزه با آلودگی محیطزیست ارسال کرد که به دنبال آن تغییراتی در استانداردهای موجود در بخشهای مختلف زنجیره چاپ بهوجود آمد. در حقیقت چاپخانههای قدیمی ملزم به تطبیق خود با این استانداردهای جدید شدند.
«سبز» بودن یکی از مهمترین شاخصه فعالان صنعت چاپ در دنیا است. با این وجود، اگرچه اغلب مرکبها، و تونرها مطابق با استانداردهای سختگیرانه بینالمللی و دستورالعملهای ایمنی تولید میشوند، هنوز در اغلب چاپخانهها مرکبها و تونرهایی مورد استفاده قرار میگیرند که با وجود بیخطر بودن، مضراتی هم دارند؛ همچنین حلالهایی نظیر اتانول، ایزوپروپانول، بوتانول، پروپانول و غیره.
یک صفحه روزنامه رنگی حاوی ۲۰۰۰ میکروگرم سرب است!
رنگدانهها متهم اصلی آلودگی توسط مرکبها هستند؛ ذراتی بسیار کوچک که حاوی فلزات سنگین مانند سرب، کروم، کادمیم و جیوه هستند و در اثر تنفس و تماس، موجب بروز مسمومیتهای خاصی میشوند. برای مثال یک روزنامه رنگی یک صفحهای، حاوی ۲۰۰۰ میکروگرم سرب است.
سرب یکی از پایدارترین و غیرقابلترین عنصرهای طبیعت است که بدن انسان هیچ نیازی به آن ندارد و در صورت ورود به بدن مانع تشکیل سلولهای خونی میشود. بر اساس یافتههای علمی، جذب سرب در بدن کودکان چندین برابر بیشتر از بزرگسالان است و سم این فلز سنگین تأثیر زیادی بر هوش آنها دارد.
اگر یک فعال صنعت چاپ باشید و روزانه با مقدار زیادی بنزن سر و کار داشته باشید، باید بدانید که استنشاق این ماده سمی (که دارای بوی شدیدی است) در درازمدت ممکن است بر سیستم عصبی مرکزی مغز تأثیر بگذارد و به سلامت شما آسیب بزند. به همین دلیل است که استفاده از مرکبهای حاوی بنزن در ایالات متحده و برخی کشورهای اروپایی ممنوع شده است.
مرکب «سبز» و قابلیت بازیافت
درحالحاضر ۴۰٪ چاپ پلاستیکی در ایالات متحده از مرکب مبتنی بر آب است که به آن چاپ سبز میگویند. در جریان فرآیند چاپ سبز -با بهرهگیری از یکی از راهکارها و یا ترکیبی از آنها- این امکان وجود دارد که تا حد بسیار زیادی به حفظ منابع طبیعی کمک شود. اما آیا «مرکب سبز» دقیقا همان مادهای است که انتظار میرود بیخطر باشد؟
با نگاهی منصفانه باید گفت چون پایه ساخت مرکبهای چاپ سبز، آب و مواد ارگانیک است، هرچه باشد مضرات کمتری به محیطزیست وارد میکند و خاصیت سازگاری با محیطزیست را در خود دارند. این مرکبها باعث آلودگی و خسارت زمین و اتمسفر نمیشوند.
امروزه مرکبهایی از سویا یا دیگر مواد ارگانیک تولید میشوند که میتوانند برای چاپ مورد استفاده قرار گیرند؛ مواد شیمیایی فرار ندارند و برای محیطزیست خطرساز نمیشوند. علاوه بر آن، از درخشندگی و دوام بالایی هم برخوردارند. از همه مهمتر، این نوع مرکب، قابل بازیافت است و میتواند در فرآیند تولید مرکبهای دیگر، بهطور مجدد استفاده شود.
منابع تجدیدپذیری نظیر بذر کتان، پنبه دانه و برخی دیگر از روغنهای گیاهی، پایه اصلی تولید مرکب دوستدار محیط زیست یا همان «مرکب سبز» است
منابع تجدیدپذیری نظیر بذر کتان، پنبه دانه و برخی دیگر از روغنهای گیاهی پایه اصلی مرکبهای دوستدار محیط زیست است و در زمره سبزترین نوع مرکبها شناخته میشوند. با توجه به فرایند ساخت این مرکبها به راحتی بازیافت میشوند و میتوان به مرکبهای جدید تبدیلشان کرد.
کاغذهای سنگی دوستار محیط زیستاند؟
از دیگر ابتکارات چاپ سبز استفاده از کاغذهای بازیافتی و سنگی است. البته هنوز در صحت دوستدار محیط زیست بودن کاغذ سنگی حرف و حدیثهای زیادی وجود دارد. اما وزنه موافقان و مخالفان به یک اندازه سنگینی میکند.
موافقان استفاده از کاغذهای سنگی معتقدند از آنجایی که در تولید کاغذ سنگی نیاز به آب ندارد، جایگزین خوبی برای روشهای سنتی تولید کاغذ است. اما مخالفان با طرح این ادعا که تجزیهپذیر نیست، آن را از لیست ارکان چاپ سبز کنار میگذارند. گفتنی است، کاغذهای بازیافتی عاری از کلر، و صددرصد قابل بازیافت هستند.
خوشبختانه در سالهای اخیر، اخبار خوبی از کاربرد فناوریهای نوین درباره کاهش آثار مخرب زیستمحیطی صنعت چاپ در ایران منتشر شده است. از مرکبهای نانو آنتیباکتریال که راهکاری دانشبنیان برای کاهش انتشار ویروس به ویژه کووید ۱۹ است، تا کاغذهای بازیافتی که موجب حفظ و بقای جنگلها میشود. اینها چند نمونه از دستاوردهای فناوران ایرانی در اکوسیستم دانشبنیان است که در ۵ سال اخیر تواستند محصولات خود را به بازار برسانند.
بسیاری از مراکز چاپی که دوستدار طبیعت هستند با توجه به شرایط و تجهیزات در دسترس خود، در تلاشاند که از کاغذهای تولید شده با فیبرِ بازیابی شده از زبالههای کاغذی و پس از گذراندن مراحل رنگبری و سفید کردن، در فرآیند چاپ استفاده کنند. همچنین دستهای دیگر از کاغذهای سبز که فاقد PCF یا کلر هستند، در فرآیند سفید کردنشان از مواد صددرصد طبیعی استفاده میشود.
ایجاد فرآیندهایی از این دست، جای امیدواری دارد اما به گواه گزارشها و اخباری که هر از گاه از صنعت چاپ و بستهبندی به منتشر میشود، همچنان تهدیدهای زیستمحیطی فراوانی متوجه این صنعت است که باید در راستای رفع آنها، گام برداشت.
